Shahram Alidi

Shahram Alidi

2015

شه‌هرام عه‌لیدی

ژیاننامه

Shahram Alidi

contact me

ده‌رهێنه‌ر ، سیناریۆ نووس ، دیزاینه‌ری دیکۆر.

۱. ۲۰ سه‌رماوه‌زی۱۳۵۰ی هه‌تاوی، له‌شاری سنه‌ی، کوردستانی ئێران له‌دایکبووه.

۲. ده‌سپێکردنی چالاکی له‌وباری شانۆ له‌قۆناخی سه‌ره‌تایی خوێندندا ، ۱۳۶۱ ی هه‌تاوی.

۳. چالاکی له‌بواری نیگارکێشیدا ۱۳۶۷ ی هه‌تاوی.

۴.ده‌رچووی بواری نیگارکێشی له‌کۆلیژی هونه‌ره‌جوانه‌کانی زانکۆی تاران  ، ۱۳۷۸ ی هه‌تاوی.

۵. له‌سالآنی ۱۳۷۲، ۱۳۷۱، ۱۳۷۰ ی هه‌تاویدا خه‌لآتی یه‌که‌می له‌سێ خولی کێبه‌رکێی نیگارکێشیی ئێراندا بردۆته‌وه.

۶. له‌سالآنی۱۳۷۷- ۱۳۷۳ هه‌تاویدا، له‌بواره‌کانی گرافیک، دیزاینی ناوه‌وه، وێنه‌دارکردنی کتێب بۆ مندالآن، دیزاینی دیکۆری شانۆ و سینه‌ما و تیتراژدا چالاکیی کردووه‌. 

۷. به‌رهه‌مهێنانی یه‌که‌م کورته‌فیلم به‌ناوی «ماملێ» ساڵی ۱۳۷۸ ی هه‌تاوی

۸. ساڵی ۱۳۸۱ ی هه‌تاوی له‌کۆلیژی سینه‌ماو شانۆی زانکۆی هونه‌ری تاران و له‌بواری سینه‌ما و به‌شی ئه‌نیمه‌یشێندا خوێندوویه‌تی.

۹. به‌رهه‌مهێنانی یه‌که‌م کورته‌فیلم به‌ناوی « دوایین گوندی سه‌رژمێری نه‌کراو» و به‌شداریکردن له‌فێستیڤاڵه‌جیهانییه‌کان له‌ساڵی۱۳۸۱ ی هه‌تاویدا

۱۰.  ئه‌ندامی ده‌سته‌ی ناوبژیوانانی فێستیڤاڵی نێوده‌وڵه‌تیی ئاوانکا له‌پورتوگال ساڵی، ۱۳۸۳ ی هه‌تاوی

۱۱. به‌رهه‌مهێنانی یه‌که‌م فیلمی درێژی « سرته‌له‌گه‌ڵ –با- دا» ساڵی ۱۳۸۷ ی هه‌تاوی

۱۲. وه‌رگرتنی سێ خه‌لآت له‌چوار خه‌لآتی حه‌وته‌ی ڕه‌خنه‌گرانی فێستیڤاڵی که‌ن ساڵی  ۱۳۸۸ی هه‌تاوی

ژیاننامه‌: 

شه‌هرام عه‌لیدی 20ی سه‌رماوه‌زی ساڵی 1350 ی هه‌تاوی له‌شاری سنه، ناوه‌ندی پارێزگه‌ی کوردستان له‌ڕۆژاوای ئێران که‌هاوسنووری کوردستانی عێراقه‌له‌دایک بووه. یه‌که‌م ئه‌زموونی هونه‌ریی ده‌ورگێڕان بووه‌له‌شانۆی قوتابخانه‌دا. له‌پۆلی چوار و پێنجی سه‌ره‌تاییدا ده‌ورگێڕانم له‌شانۆدا ده‌ست پێکرد. ئه‌و ده‌ورانه‌م ده‌گێڕا که‌ده‌کرا خۆم بڕێک وته‌به‌ده‌قه‌نوسراوه‌کان زیاد بکه‌م و ئه‌م ده‌وره‌لایه‌نگری زوری له‌ناو مندالآن و له‌ڕێوڕه‌سمه‌جیاجیاکاندا هه‌بوو. دواتر به‌ره‌به‌ره‌له‌ته‌مه‌نی 12 و 13 ساڵیدا ڕووداوێکی نوێ له‌ژیانمدا ڕووی دا: ڕه‌نگ و نیگارکێشان. ئه‌م کاره‌له‌سێی ناوه‌ندیدا چووه‌قۆناخێکی جیددی‌تره‌وه. چوومه ‌پۆله‌کانه‌وه‌و له‌خزمه‌ت مامۆستا هادی زیائه‌دیینیدا که‌یه‌کێکه ‌له ‌مامۆستایانی پله‌به‌رز و شاره‌زا و ناوداری نیگارکێشی وانه‌ی به‌که‌ڵک فێربووم. چالاکیم له‌مبواره‌دا تا کۆتایی ته‌مه‌نی مێرمنداڵی به‌رده‌وام کرد و له‌چه‌ند خولی کێبه‌رکێی نیگارکێشیی سه‌رانسه‌ریی ئێراندا پله‌ی یه‌که‌مم به‌ده‌ست هێنا(پله‌ی یه‌که‌می لاوانی ئێران له‌هێڵکاری و له‌ساڵی 1370 ی هه‌تاویدا، پله‌ی یه‌که‌می لاوانی ئێران له ‌هێڵکاریدا له‌کرمان ساڵی 1371 ی هه‌تاوی، پله‌ی دووه‌می لاوانی ئێران له ‌هێڵکاری و ساڵی 1372 ی هه‌تاوی، پله‌ی یه‌که‌می لاوانی ئێران له‌نیگارکێشیدا ساڵی 1372 ی هه‌تاوی). یه‌که‌مجار ئاشنابوونم به‌هونه‌ری سینه‌ما له‌چالاکیه‌کانمدا له‌یانه‌ی فه‌رهه‌نگی کوردستان ده‌ستی پێکرد که ‌ئه‌نجومه‌نی سینه‌مانی لاوان به‌شێک له‌و یانه‌یه‌بوو. من بیرم له‌وه ‌نه‌ده‌کرده‌وه‌که ‌بچمه ‌بواری سینه‌ماوه ‌به‌لآم له‌وێدا له‌گه‌ڵ که‌سانێک ئاشنابووم که‌ئێستا سه‌رقاڵی کاری فیلم و سینه‌مان. ئه‌و کاته‌ئه‌و که‌سانه ‌له‌سالآنی سه‌ره‌تای چالاکیی ئه‌نجومه‌نی سینه‌مای لاواندا چالاکیی سینه‌ماییان ده‌ست پێکرد.

هۆگریی عه‌لیدی به‌هونه‌ری نیگارکێشی په‌لکێشی کرده‌کولیژی هونه‌ره‌جوانه‌کانی زانکۆی تاران و خویندن و خوێندنه‌وه‌ له‌بواری نیگارکێشیدا. له‌و ماوه‌یه‌دا که‌له‌زانکۆ بوو خۆی له‌بواری هونه‌ره‌کانی دیکه‌دا تاقی کرده‌وه‌و هاوکات له‌ناوه‌ندی په‌روه‌ده‌ی هزریی مندالآن و مێرمندالآن و له‌بواری وێنه‌کێشاندا ده‌ستی به‌چالاکی کرد. عه‌لیدی له‌سالآنی 1373 تا 1377 ی هه‌تاویدا به‌شێوه‌ی به‌رفراوان له‌بواری گرافیک، دیزاینی ناوخۆ، وێنه‌دار کردنی کتێب بۆ مندالآن، دیزاینه‌ر له‌سینما وشانۆ  و هه‌روه‌ها تیتراژی فیلمدا چالاکیی کردووه. ئه‌م کاره‌گرافیکییانه ‌به‌ره‌به‌ره ‌تاسه‌مه‌ند و هۆگری ئه‌نیمه‌یشێنی کرد، تا ئه‌و کاته‌ی له‌سالآن و قۆناخی کۆتایی زانکۆدا وێنه‌ی بزۆز(ئه‌نیمه‌یشێن) بووه ‌به‌شێک له‌چالاکییه ‌هونه‌رییه‌کانی. ساڵی 1378 بڕوانامه‌ی به‌کالۆریۆسیی له‌مبواره‌دا وه‌رگرت. هه‌رله‌مساڵه‌دا یه‌که‌م تاقیکردنه‌وه‌ی له‌بواری ک,رته‌فیلمدا ئه‌نجام دا ئه‌مه ‌تاقیکردنه‌وه‌یه‌ک بوو که‌ئه‌نجامێکی لێنه‌که‌وته‌وه. 

" ئه‌مه ‌یه‌که‌م تاقیکردنه‌وه‌بوو که‌به‌پێچه‌وانه‌ی حه‌زو تاسه‌م نه‌متوانی ئه‌نجامی بده‌م و ئه‌ڵقه‌ی پێوه‌ندیی نێوان نیگارکێشی و سینه‌ما بوو. بابه‌تێکی وه‌ک کۆمیک ئێستریپ که‌ئه‌مویست ئه‌و وێنانه‌ی تێیدایه ‌بیکه‌مه ‌ئه‌نیمه‌یشێن( وێنه‌ی بزۆز) ". 

به‌لآم ئه‌نجومه‌نی سینه‌مای لاوان بووه ‌پاڵپشتی که‌بتوانێت یه‌که‌م کورته‌فیلمی ۱۶ mm دایکیۆمێنتی به‌ناوی «ماملێ» به‌رهه‌م بێنێت. 

«شت» و«زه‌وی سه‌خت و ئاسمان دوور» ، دوو کورته ‌فیلم بوون که‌دوای «ماملێ» عه‌لیدی خۆی تێدا تاقی کرده‌وه، ‌دواتر فیلمی «دوایین گوندی سه‌ر ژمێری نه‌کراو» خاڵێکی وه‌رچه‌رخان بوو له‌کارنامه‌ی کورته‌ فیلمه‌کانی عه‌لیدیدا. ئه‌م فیلمه‌له‌فێستیڤاڵی سۆنیدا که‌وته‌سه‌ر ئاڕاسته‌ی نواندن له‌ولآتانی دیکه‌دا و له‌فه‌ڕانسه‌نیشان درا. 

تا ئه‌و کاته ‌زۆر له‌سه‌ر خۆ بووم و ته‌نیا خه‌ریکی خۆ تاقیکردنه‌وه ‌بووم، به‌لآم دوای کورته‌فیلمی «دوایین گوندی سه‌ر ژمێری نه‌کراو» ئه‌رکم قورستر بوو و ناچاربووم زیاتر ئه‌زموون وه‌ربگرم و که‌متر هه‌ڵه‌بکه‌م.

دوای ئه‌م ئه‌زموونه ‌سه‌رکه‌وتووه، عه‌لیدی به‌بڕشتانه‌کاری فیلم دروستکردنی به‌رده‌وام کرد و، تا ساڵی1387 ی هه‌تاوی  چه‌ند کورته‌فیلمی دیکه‌ی به‌رهه‌مهێنا («قۆپچه»،« گوندی بێ‌خه‌ون»،« هه‌ناسه، «چیاکانی تاران»). ساڵی 87 له‌کارنامه‌ی عه‌لیدیدا ساڵێکی چاره‌نووسساز بوو و ئه‌و توانیی دوای چوار ساڵ هه‌وڵدان و به‌ره‌وڕووبوونه‌وه‌ی گرفتی زۆر و گه‌لێک ده‌رگای داخراو،« سرته‌له‌گه‌ڵ با»، واته‌یه‌که‌م فیلمی درێژی سینه‌مایی خۆی به‌رهه‌م بێنێت. ئه‌م فیلمه ‌هه‌م له‌لایه‌ن ڕه‌خنه‌گرانه‌وه ‌ستایش کرا و هه‌م خه‌لآتی زۆری پێدرا.( فێستیڤاڵی نێوده‌وڵه‌تیی که‌ن/فه‌ڕانسه‌2009/، خه‌لآتی پشتگریی ACID ی باشترین فیلم، خه‌لآتی نیگای لاوان، خه‌لآتی ڕه‌خنه‌گرانی لاوی ئه‌ورووپا/ فێستیڤاڵی نێوده‌وڵه‌تیی مۆمبای / هێندستان/2009/ خه‌لآتی ڕه‌خنه‌گرانی فێستیڤاڵی نێوده‌وڵه‌تیی ئامازۆن/به‌رازیل/ 2009/ خه‌لآتی تایبه‌تی ده‌سته‌ی ناوبژیوانانی فێستیڤاڵی مێژوویی پساک / فه‌ڕانسه/ 2009/ خه‌لآتی ناوبژیوانانی ئاکادیمیک، له‌فێستیڤاڵی براتیسلاوا/ئۆسلۆڤاکی/2009/ خه‌لآتی ناوبژیوانانی ئاکادیمیکی لاوان، له‌فێستیڤاڵی ترۆمسۆ/نۆروێژ/2010/ خه‌لآتی دۆن کیشۆتی زێڕین.) چیرۆکی ئه‌م فیلمه ‌سه‌باره‌ت به‌«مام باڵدار» ی پۆسته‌چییه‌ که ‌سالآنێکی زۆر له‌گونده‌کانی کوردستانی عێراقدا سه‌فه‌ر ده‌کات و په‌یامه‌کانیان تۆمار ده‌کات و دواتر پێیان ده‌داته‌وه. ڕۆژێک یه‌کێک له‌فه‌رمانده‌رانی هێزی پێشمه‌رگه ‌داوای لێده‌کات له‌کاتی له‌دایکبوونی منداڵه‌که‌یدا ده‌نگی گریانی ئه‌و منداڵه‌ی بۆ تۆماربکات. کاتێ که‌مام باڵدار بۆ گونده‌که‌ی ئه‌و فه‌رمانده‌ره ‌ده‌گه‌ڕێت پێی ئه‌ڵێن هه‌موو مندالآن و ژنه ‌دووگیانه‌که‌ی فه‌رمانده‌ره‌که‌ گوازراونه‌ته‌وه ‌بۆ دۆڵێکی دوور . مام باڵدار ئه‌که‌وێته‌ڕێ بۆ ئه‌و دوڵه‌و تاوانێکی زۆر ترسناک ده‌بینێت. عه‌لیدی له‌م فیلمه‌دا له‌گۆشه‌نیگایه‌کی جیاوه‌سه‌یری تاوانکارییه‌کانی سه‌دام و تراژیدیای مرۆیی له‌کوردستانی عێراق ده‌کات.

" وتم ئه‌بێ فیلمێک دروست بکه‌م که گولله‌یه‌کی تێدا نه‌ته‌قێت ئه‌و فیلمه‌دووره ‌له ‌هه‌ر چه‌شنه ‌توندوتیژییه‌ک. بینه‌ر ته‌نیا ئه‌نجامه‌کانی توند و تیژی ده‌بینێت"

عه‌لیدی له‌درێژه‌ی چالاکییه‌کانی له‌بواری نیگارکشیدا ساڵی 1380ی هه‌تاوی مه‌سته‌ری له‌بواری ئه‌نیمه‌یشێن و له‌کۆلیژی سینه‌ما و شانۆی زانستگه‌ی هونه‌ری تاران وه‌رگرت. ساڵی 1382 ئه‌ندامی ده‌سته‌ی ناوبژیوانانی فێستیڤاڵی نێوده‌وڵه‌تیی ئاوانکا بووه ‌له‌ پورتوگال و ئێسته‌ش ئه‌ندامی فیلمسازانی شه‌پۆلی نوێی سینه‌مای ئێرانه. خاڵێکی سه‌رنجڕاکێش له‌کارنامه‌ی سینه‌مایی عه‌لیدیدا ئه‌وه‌یه‌ که ‌به ‌هیچ شێوه‌یه‌ک یاریده‌ری ئاماده‌کاران و ده‌رهێنه‌رانی فیلمی درێژ نه‌بووه. ئه‌م فیلمسازانه ‌بۆ به‌رهه‌مهێنانی به‌رهه‌مه‌کانیان که‌ڵک له‌بڕێک ته‌کنیکی وه‌ک تێکه‌ڵکردنی دیالۆگی شاعیرانه‌و گێڕانه‌وه‌ی ته‌مسیلی وه‌رده‌گرن.